Przejdź do treści głównej
Kościoły

Bazylika Archikatedralna Świętej Rodziny w Częstochowie

4.4 / 5
(3364 ocen)
Bazylika Archikatedralna Świętej Rodziny w Częstochowie

Krótko

Bazylika Archikatedralna Świętej Rodziny to neogotycka, trójnawowa świątynia przy ulicy Krakowskiej w Częstochowie, kościół katedralny metropolity częstochowskiego. Według Wikipedii należy do największych świątyń w Polsce i w Europie. Przychodzi się tu po wnętrze z witrażami z różnych dekad XX wieku, po kryptę biskupów i po samą bryłę z dwiema wieżami, które dokończono dopiero pod koniec XX wieku.

Architektura i wnętrze

Mury są ceglane, a z kamienia wykonano detale architektoniczne. Projekt przygotował Konstanty Wojciechowski i od początku zakładał budowlę o monumentalnej skali. Tak wyglądały wymiary przewidziane w projekcie.

Element Wymiar w projekcie
długość 100 m
szerokość transeptu 46 m
szerokość korpusu nawowego 32 m
wysokość nawy głównej 27 m
wysokość każdej z dwóch wież ok. 80 m

Wikidata podaje dla budowli właśnie 80 m wysokości.

Arkady naw bocznych są ostrołukowe, filary mają czworoboczny przekrój, a sklepienia są krzyżowo-żebrowe. W prezbiterium i transepcie okna mają maswerki i szklą je witraże. Dachy są strome, a fronton i ściana nad transeptem kończą się trójkątnymi szczytami z blendami.

Wieże zwieńczono dopiero w 1997 roku, gdy Edmund Małachowicz zaprojektował ich nadbudowę: mury urosły o 38 m, a każdą wieżę nakryto stalowym hełmem wysokim na 30 m. Żeby zabezpieczyć konstrukcję, między filarami w nawie głównej i w nawach bocznych zamontowano stalowe ściągi.

Jakie organy stoją na chórze?

Na chórze muzycznym stoją organy o 101 głosach, zbudowane w latach 1946-1949 przez firmę Biernackiego z Warszawy i Krakowa. W Polsce nie ma większego instrumentu, który byłby w całości pneumatyczny. Witraże w rozecie nad organami zaprojektował Adam Bunsch.

Co zobaczyć w środku?

Witraże powstawały etapami. Te w prezbiterium, dzieło Winiarza i Rosena, założono w 1934 roku. Później w nawach bocznych przybywały małokwaterowe witraże Tadeusza Wojciechowskiego, wzorowane na średniowiecznych, z sakramentami jako tematem.

Ołtarz główny z lipowym tryptykiem Świętej Rodziny zaprojektował Zygmunt Gawlik. Nowszy wystrój prezbiterium, czyli ołtarz z płaskorzeźbą Baranka Paschalnego, ambonę, stalle i posadzkę, wykonała w 2010 roku pracownia Janusza Sobczyka.

W kaplicach bocznych stoi drewniana figura Chrystusa dźwigającego krzyż z XVIII wieku, a w kaplicy Matki Boskiej Anielskiej wisi słynący łaskami obraz z XIX wieku. W okresie międzywojennym katedra dostała kopię Wniebowzięcia Matki Bożej Rubensa. Najciekawszy drobiazg to kropielnice Stanisława Pospieszalskiego: wykonano je z granitu z cokołu pomnika cara Aleksandra II, zburzonego w 1917 roku.

Pod Kaplicą Matki Boskiej Częstochowskiej znajduje się krypta biskupów częstochowskich. Podziemną nekropolię z katakumbami urządzono w 1960 roku, a w 2010 roku przebudowano ją i ozdobiono mozaiką. Za surowym kamiennym ołtarzem umieszczono wizerunek Matki Boskiej, mozaikę wykonaną w Watykanie, którą zaprojektowała Zofia Baudouin de Courtenay.

Historia parafii i budowli

Plac pod świątynię wyznaczono na terenie dawnego cmentarza, między ulicami Ogrodową, Katedralną, Krakowską i Mielczarskiego. Budowa szła z przerwami: gdy dług sięgnął 60 tys. rubli, prace stanęły. Wznowiono je z inicjatywy ks. Mariana Fulmana, a po utworzeniu odrębnej parafii pierwszy proboszcz, ks. Bolesław Wróblewski, podjął dzieło wykończenia kościoła.

Najważniejsze daty budowy i zmian rangi świątyni:

Data Co się wydarzyło
26 października 1901 początek budowy, pierwsze kamienie pod fundamenty
7 września 1902 biskup Stanisław Zdzitowiecki poświęca kamień węgielny
1903 kościół otrzymuje wezwanie Świętej Rodziny
1905 dach nad nawą główną, potem przerwa w pracach
7 grudnia 1907 poświęcenie prowizorycznego wnętrza przez generała paulinów o. Euzebiusza Rejmana
8 grudnia 1908 pierwsza msza
29 października 1917 powstaje parafia Świętej Rodziny, wydzielona z parafii św. Zygmunta
1917-1922 elektryfikacja kościoła
1923-1924 dach nad niedokończonymi wieżami
1925 fasada w cegle licówce, zdjęcie rusztowań
28 października 1925 bulla Piusa XI Vixdum Poloniae Unitas tworzy diecezję częstochowską, kościół zostaje katedrą
6 grudnia 1927 oddanie katedry do użytku
29 października 1950 uroczyste poświęcenie przez biskupa Teodora Kubinę
22 czerwca 1962 tytuł bazyliki mniejszej od papieża Jana XXIII, na wniosek bpa Zdzisława Golińskiego
25 marca 1992 z powstaniem archidiecezji katedra zostaje archikatedrą
1997 nadbudowa i zwieńczenie wież

Rok 1927 Wikidata podaje jako datę powstania obiektu.

Tuż po wybuchu II wojny światowej, 3 września 1939 roku, na placu katedralnym rozstrzelano kilkuset ludzi. Za biskupstwa Stefana Bareły dach katedry pokryto miedzianą blachą. W 1982 roku Jerzy Kędziora wykonał z brązu pomnik papieża Polaka, upamiętniający jego pobyt w Częstochowie trzy lata wcześniej.

Msze, zwiedzanie i położenie

Archikatedra stoi przy ulicy Krakowskiej, a jej fasada jest zwrócona na północ, na plac Jana Pawła II, dawny Plac Katedralny. Aktualne godziny mszy i zwiedzania sprawdzisz na stronie archikatedra.pl albo w parafii.

Kiedy najlepiej wejść do środka?

Najlepiej poza godzinami nabożeństw: wtedy spokojnie obejrzysz witraże w nawach bocznych i kaplice, a w czasie mszy nikomu nie przeszkadzasz. Radzę zacząć od placu, bo stamtąd widać całą fasadę.

Fot. Frees, CC0, Wikimedia Commons

Częstochowa Portal
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.