cmentarz Kule w Częstochowie

Krótko
Cmentarz Kule w Częstochowie to zabytkowa nekropolia na wzgórzu na północ od centrum miasta, założona w 1882 roku. Zachowało się na niej około tysiąca nagrobków sprzed 1939 roku. Przychodzi się tu do kwater ofiar wojennych, grobów osób zasłużonych dla miasta i neogotyckiego kościoła cmentarnego.
Kto tu spoczywa
Na cmentarzu Kule spoczywają uczestnicy walk niepodległościowych, ofiary terroru z lat 1939–1944, zasłużeni mieszkańcy Częstochowy i duchowni.
Wśród mogił osób cywilnych znajduje się grób Władysława Biegańskiego. Pochowano tu także Zofię Idzikowską, dyrektorkę I Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego, która podczas okupacji organizowała tajne nauczanie młodzieży. Spoczywają tu również piosenkarz Janusz Gniatkowski, prawnik Janusz Kochanowski oraz radny Częstochowy Mieczysław Bolesław Hoffman, twórca Ogrodów Hoffmana. Eugeniusza Hołubiczkę o pseudonimie „Kiełbik”, członka Polskiej Partii Socjalistycznej, upamiętnia grób z tablicą pamiątkową.
W krypcie kościoła cmentarnego pochowani zostali biskupi pomocniczy archidiecezji częstochowskiej: Franciszek Musiel, Tadeusz Szwagrzyk i Miłosław Kołodziejczyk.
Znaczną część nekropolii zajmują kwatery wojskowe oraz groby ofiar represji wojennych:
- mogiły weteranów powstania styczniowego z 1863 roku oraz kwatery żołnierzy poległych w I wojnie światowej i w wojnie polsko-bolszewickiej z 1920 roku,
- mogiła zbiorowa żołnierzy poległych we wrześniu 1939 roku oraz cztery mogiły zbiorowe ofiar terroru z pierwszych dni września 1939 roku, w tym zamordowanych w czasie tak zwanego krwawego poniedziałku,
- mogiła 91 osób z organizacji konspiracyjnych i cywilów rozstrzelanych przez okupanta w Apolonce koło Janowa 13 sierpnia 1940 roku,
- mogiły 20 żołnierzy AL i AK rozstrzelanych 16 grudnia 1943 roku pod Wygodą oraz 10 więźniów rozstrzelanych 25 marca 1944 roku przy ulicy Paulińskiej (obecnie Kubiny),
- symboliczny grób poświęcony sybirakom i kresowiakom, pomnik katyński, mogiła z prochami więźniów zamordowanych w Dachau oraz zbiorowy grób nieznanych żołnierzy niemieckich.
Biografie pochowanych zebrał Juliusz Sętowski w książce „Cmentarz Kule w Częstochowie. Przewodnik biograficzny”, wydanej jesienią 2005 roku.
Historia nekropolii
Cmentarz powstał w 1882 roku w związku z koniecznością przeniesienia dotychczasowego miejsca pochówków z rejonu ulic Fabrycznej (obecnie Mielczarskiego) i Ogrodowej.
Nową nekropolię zlokalizowano na wzgórzu w pobliżu osady Kule, która stanowiła wówczas przedmieście Częstochowy. Pierwsze pochówki odbyły się dwa lata później, w 1884 roku (według Wikipedii).
Do 2019 roku opiekę nad cmentarzem sprawowała parafia św. Zygmunta. Od 1 lipca 2019 roku zarządza nim bezpośrednio Kuria Archidiecezji Częstochowskiej.
Układ i zabytkowe nagrobki
W centralnej części cmentarza stoi kościół pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego w Tajemnicy Emaus. Wzniesiono go w 1898 roku jako neogotycką kaplicę przycmentarną, a w latach 60. XX wieku przebudowano.
Spośród nagrobków sprzed 1939 roku około stu pochodzi z końca XIX wieku. Uwagę zwracają dwie rodzinne kaplice grobowe: Kuczyńskich oraz Szaniawskich i Nowińskich.
W południowo-wschodniej części cmentarza znajduje się wydzielona kwatera prawosławna, w której spoczywają carscy urzędnicy i wojskowi. W okresie międzywojennym przeniesiono tu groby ze zlikwidowanych cmentarzy prawosławnych: przy ulicy św. Rocha oraz przy cerkwi Świętych Cyryla i Metodego.
Jest tu też kwatera wojenna żołnierzy Armii Czerwonej z pomnikiem. Pochowani są w niej operator filmowy Władimir Suszczinski, który rejestrował walki o Częstochowę w 1945 roku, Bohater Związku Radzieckiego Wasilij Nowikow oraz Semion Kiwa, ojciec konstruktora lotniczego Dmytro Kiwy.
Odwiedziny: godziny, dojazd
Cmentarz leży przy ulicy Cmentarnej, w północnej części Częstochowy.
Cmentarz nie publikuje cennika w internecie. Godziny otwarcia bram, zasady wstępu i opłaty ustala zarządca, czyli Kuria Archidiecezji Częstochowskiej, a informacje znajdziesz też na tablicach przy wejściach.
W okresie Wszystkich Świętych lepiej dojechać transportem zbiorowym, bo ruch na drogach dojazdowych jest wtedy duży.
Wizytę można połączyć z miejscami związanymi z archidiecezją: Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej i Bazylika Archikatedralna Świętej Rodziny w Częstochowie.
Fot. Reytan, Public domain, Wikimedia Commons